Trong báo cáo cập nhật tình hình xuất nhập khẩu công bố giữa tháng 9/2026, một con số ít được chú ý nhưng đáng để phân tích riêng: khu vực FDI sáu tháng đầu năm xuất khẩu 213,01 tỷ USD, tăng 26% so với cùng kỳ, chiếm tới 79,9% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước, và vẫn duy trì xuất siêu khoảng 8,3 tỷ USD. Trong khi đó, khu vực kinh tế trong nước chỉ xuất khẩu 53,51 tỷ USD, tăng vỏn vẹn 4,6%, và gánh mức nhập siêu gần 25 tỷ USD. Nếu cộng gộp, cán cân thương mại quốc gia vẫn nhập siêu 23,51 tỷ USD tính đến giữa tháng 9 – nhưng con số tổng này che giấu một thực tế quan trọng hơn: nền kinh tế Việt Nam đang vận hành theo hai quỹ đạo tách biệt, một bên xuất siêu nhờ vốn ngoại, một bên nhập siêu do doanh nghiệp nội địa.
Chênh lệch tốc độ tăng trưởng 5,6 lần và điều nó thực sự phản ánh
Tốc độ tăng xuất khẩu của khu vực FDI (26%) cao gấp khoảng 5,6 lần khu vực trong nước (4,6%). Đây không đơn thuần là vấn đề quy mô vốn, mà là vấn đề vị trí trong chuỗi giá trị. Doanh nghiệp FDI tại Việt Nam phần lớn tham gia vào các công đoạn lắp ráp, gia công cuối chuỗi cho ngành điện tử, bán dẫn – những lĩnh vực đang hưởng lợi trực tiếp từ chu kỳ đầu tư AI và nhu cầu chip toàn cầu, đúng như nhận định của AMRO khi đưa dự báo GDP Việt Nam 2026 lên 7,6%. Ngược lại, khu vực trong nước phần lớn vẫn nằm ở công đoạn cung ứng nguyên liệu, linh kiện phụ trợ hoặc phục vụ thị trường nội địa, nơi biên lợi nhuận thấp hơn và khả năng đàm phán giá yếu hơn.
Nếu tách riêng, thâm hụt thương mại thực của khu vực nội địa đã lên tới gần 25 tỷ USD chỉ trong sáu tháng – một con số tương đương hơn 100% mức nhập siêu toàn quốc từ đầu năm đến giữa tháng 9 (23,51 t