Sáng 3/9/2026, Cục Thống kê công bố một con số đáng chú ý nhưng ít được mổ xẻ đúng mức: tổng vốn FDI đăng ký 8 tháng đạt 40,63 tỷ USD, tăng 55,4% so với cùng kỳ, trong khi vốn thực hiện chỉ đạt 17,25 tỷ USD, tăng 12%. Phép trừ đơn giản cho ra 23,38 tỷ USD – khoảng cách giữa cam kết trên giấy và dòng tiền thực sự đã chảy vào nền kinh tế. Đây không phải là hiện tượng mới của riêng năm 2026, nhưng biên độ chênh lệch tốc độ tăng trưởng – 55,4% so với 12%, tức chênh 43,4 điểm phần trăm – đang mở rộng nhanh hơn bất kỳ giai đoạn nào trong 5 năm qua. Với nhà đầu tư đang định vị danh mục dựa trên kỳ vọng FDI, đây là tín hiệu cần được đọc kỹ trước khi đưa vào mô hình tăng trưởng.
Độ trễ giải ngân đang kéo dài, không rút ngắn
Về mặt lý thuyết, vốn đăng ký là chỉ báo dẫn (leading indicator) cho vốn thực hiện với độ trễ trung bình 12-18 tháng tùy ngành. Nhưng khi tốc độ đăng ký tăng nhanh gấp 4,6 lần tốc độ thực hiện, độ trễ tuyệt đối tính bằng USD sẽ giãn ra theo cấp số nhân chứ không phải cấp số cộng. Cụ thể, nếu duy trì tỷ lệ giải ngân hiện tại ở mức 42,46% (17,25/40,63), thì trong số 23,38 tỷ USD chênh lệch, phần lớn sẽ chuyển hóa dần trong 12-24 tháng tới – nhưng với điều kiện không có cú sốc nào về chính sách đất đai, thủ tục cấp phép xây dựng hoặc chuỗi cung ứng nguyên vật liệu nhập khẩu.
Vấn đề nằm ở chỗ tỷ lệ giải ngân/đăng ký 8 tháng năm 2026 đã giảm so với mức 52,3% của cùng kỳ 2025 (khi vốn đăng ký khoảng 26,2 tỷ USD và thực hiện khoảng 13,7 tỷ USD, theo số liệu công bố cùng thời điểm năm trước). Nói cách khác, dù tổng vốn cam kết vào Việt Nam tăng vọt, hiệu suất chuyển hóa cam kết thành hoạt động sản xuất thực tế lại đang chậm lại tương đối. Đây chính là điểm mà các mô hình dự báo tăng trưởng GDP dựa trên FDI đăng ký cần điều chỉnh hệ số quy đổi, thay vì áp dụng máy móc tỷ lệ lịch sử.
Quy mô dự án tăng gần gấp đôi – dấu hiệu dịch chuyển cấu trúc nhà đầu tư
Một chi tiết ít được chú ý trong báo cáo là quy mô vốn bình quân mỗi dự án cấp mới. Với 2.771 dự án và 21,72 tỷ USD vốn đăng ký cấp mới, quy mô bình quân đạt 7,84 triệu USD/dự án. So với cùng kỳ 2025 – khi số dự án tăng thấp hơn 9,4% (tương ứng khoảng 2.533 dự án) nhưng vốn đăng ký chỉ tăng 96,8% (tương ứng khoảng 11,04 tỷ USD) – quy mô bình quân khi đó chỉ ở mức 4,36 triệu USD/dự án.
Như vậy, quy mô trung bình mỗi dự án FDI mới đã tăng khoảng 80% chỉ trong một năm. Đây là bằng chứng định lượng cho một xu hướng đã được nói đến nhiều nhưng ít khi đo được: dòng vốn FDI vào Việt Nam đang dịch chuyển từ mô hình “nhiều dự án nhỏ, gia công lắp ráp” sang mô hình “ít dự án nhưng quy mô công nghiệp lớn” – phù hợp với việc chế biến chế tạo tiếp tục chiếm 55,9% vốn đăng ký mới, đạt 12,15 tỷ USD. Tuy nhiên, sự tập trung vốn vào ít dự án hơn cũng đồng nghĩa với rủi ro tập trung (concentration risk) cao hơn: nếu một hoặc hai dự án tỷ US