Ngày 28/9/2026, trong lúc dư luận tập trung vào việc chi trả lương hưu qua VNeID và mức tăng 8% có hiệu lực từ 1/7/2026, một quy định ít được chú ý hơn lại tạo ra rủi ro vận hành trực tiếp lên dòng tiền của hàng triệu hộ gia đình: theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, phần lớn giấy ủy quyền nhận lương hưu và trợ cấp BHXH hằng tháng được lập theo mẫu cũ sẽ không còn hiệu lực kể từ 1/7/2026. Đây không phải là một thay đổi thủ tục đơn thuần. Với nhóm người cao tuổi không tự đi nhận tiền mặt được — do sức khỏe, do sống xa con cái, hoặc do không có tài khoản ngân hàng đứng tên chính chủ — khoảng trống giữa ngày giấy ủy quyền cũ hết hạn và ngày thủ tục ủy quyền mới được xử lý xong chính là một rủi ro thanh khoản có thể đo đếm được, chứ không phải rủi ro chính sách mơ hồ.

Quy mô nhóm phụ thuộc ủy quyền: ước tính từ cơ cấu dân số già hóa

Việt Nam hiện có khoảng 3,3 triệu người đang hưởng lương hưu hằng tháng qua hệ thống BHXH. Trong nhóm này, theo cơ cấu tuổi thọ và tỷ lệ người cao tuổi sống một mình hoặc sống xa con cái tại các đô thị lớn (ước tính dao động 20-25% theo các khảo sát an sinh xã hội gần đây), có thể suy ra khoảng 650.000-800.000 người đang hưởng lương hưu thông qua hình thức ủy quyền cho người thân hoặc đại diện pháp lý, thay vì tự nhận trực tiếp. Đây là nhóm không đồng nhất về khả năng tiếp cận công nghệ: một bộ phận không nhỏ trong số này trên 75 tuổi, sống tại nông thôn hoặc vùng sâu, ít quen với việc cập nhật thủ tục qua nền tảng số như VNeID. Khi giấy ủy quyền giấy truyền thống hết hiệu lực đồng loạt vào một mốc thời gian cố định, áp lực xử lý hồ sơ dồn về cùng một giai đoạn, tạo ra rủi ro tắc nghẽn hành chính mang tính hệ thống chứ không chỉ là câu chuyện cá nhân đơn lẻ.

Khoảng trống thanh khoản: bao lâu và ai chịu tác động lớn nhất

Với các hộ gia đình mà lương hưu là nguồn thu nhập duy nhất hoặc chiếm trên 80% tổng thu nhập hằng tháng — một tỷ lệ khá phổ biến ở nhóm hưu trí thuần túy không có nguồn thu bổ sung từ cho thuê tài sản hay tiết kiệm sinh lời — việc chậm trễ 15-30 ngày trong khâu xử lý ủy quyền mới có thể đồng nghĩa với việc trì hoãn chi trả các khoản chi tiêu thiết yếu như thuốc men, tiền điện nước, hoặc nghĩa vụ tài chính định kỳ. Đây là điểm khác biệt căn bản so với rủi ro của nhà đầu tư có danh mục tài sản đa dạng: người hưu trí phụ thuộc ủy quyền thường không có bộ đệm thanh khoản dự phòng, bởi bản chất khoản chi trả BHXH được thiết kế để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tức thời, không phải để tích lũy dự